Trumpın Çinə səfərində Tayvan məsələsi əsas prioritetlərdən birisidir

Vaşinqtona qayıdarkən jurnalistlərə danışan Tramp, Si ilə Tayvanı “çox ətraflı” müzakirə etdiklərini, lakin ABŞ-ın Tayvanı müdafiə edib-etməyəcəyini müzakirə etməkdən imtina etdiyini söylədi.

Tramp bildirib ki, Si Cənab Prezident Tayvana qarşı “çox güclü hisslər keçirir” və “müstəqillik istiqamətində heç bir hərəkət görmək istəmir”.

Çin dövlət mediasının məlumatına görə, Si Cinpin danışıqlar zamanı “Tayvan məsələsinin Çin-ABŞ münasibətlərində ən vacib məsələ olduğunu” bildirib və “düzgün idarə olunmazsa, iki ölkə toqquşa və ya hətta münaqişəyə girə bilər” deyə xəbərdarlıq edib.

Tayvanla bağlı Çinlə münaqişənin baş verəcəyini əvvəlcədən görüb-görmədiyi soruşulduqda, Tramp cavabında belə deyib: “Xeyr, düşünmürəm. Düşünürəm ki, hər şey yaxşı olacaq. [Si] müharibə görmək istəmir”.

Çin son illərdə Tayvan ətrafında hərbi təlimlərini artırıb. Bu, regionda gərginliyi artırır və Vaşinqtonun qorumağa çalışdığı həssas tarazlığı sınağa çəkir.

Keçən il Tramp administrasiyası Tayvana qabaqcıl raket buraxıcı sistemləri və müxtəlif raketlər də daxil olmaqla 11 milyard dollarlıq silah satışı paketi elan etdi. Pekin bu qərarı pislədi.

Tramp satışın baş tutub-tutulmayacağına tezliklə qərar verəcəyini bildirib. O, məsələni Si ilə “çox ətraflı” müzakirə etdiyini və əvvəlcə Tayvan prezidenti Lay Çinq-te ilə danışacağını bildirib.

“Bunu edə bilərəm, edə də bilmərəm”, – deyə Tramp bildirib və sözünə davam edib:

“Biz müharibə istəmirik və düşünürəm ki, Çin mövcud vəziyyətin davam etməsini sevindirər. Amma istəmirik ki, kimsə çıxıb “ABŞ bizi dəstəkləyir, gəlin müstəqilliyimizi elan edək” desin.”

ABŞ əvvəllər Tayvanın müstəqilliyinə dair mövqeyini yumşaltmaq kimi görünən addımlara görə Çindən tənqid almışdı.

ABŞ Dövlət Departamenti 2025-ci ilin fevral ayında Vaşinqtonun Tayvanın müstəqilliyinə qarşı çıxdığını vurğulayan bir bəyanatı veb saytından silib. Pekin bunun “separatçı qüvvələrə səhv mesaj göndərdiyini” bildirib.

O zaman ABŞ rəsmiləri Tayvanda bəyan etmişdilər ki, “Biz uzun müddətdir ki, hər iki tərəfin status-kvonu birtərəfli şəkildə dəyişdirmək cəhdlərinə qarşı olduğumuzu deyirik”.

Trampın Çinə “unudulmaz” səfəri zamanı nələr müzakirə edildi?

ABŞ Prezidenti Donald Trampın Çinə səfəri başa çatdı. Hər iki lider səfərin çox yaxşı keçdiyini bildirsələr də, əldə edilən hər hansı razılaşma ilə bağlı heç bir məlumat paylaşmayıblar.

Donald Tramp Çin prezidenti Si Cinpinlə Pekində iki günlük danışıqlardan sonra Vaşinqtona qayıdır. O, danışıqları “çox uğurlu” və “unudulmaz” adlandırıb.

Çin mediasının məlumatına görə, Si Cinpin səfəri “tarixi və dönüş nöqtəsi” adlandırıb.

Birgə mətbuat konfransında iki lider İran, ticarət və “bir çox digər məsələlərin də müzakirə olunduğunu” qeyd etdilər.

Səfərinin ikinci günündə Tramp Çin hökuməti ilə “əla ticarət razılaşmaları” bağladıqlarını iddia edən mesajlar göndərdi.

Bu müqavilələrlə bağlı hələlik heç bir detal yoxdur.

Çin dövlət mediası da iki liderin yeni razılaşmalar əldə etdiyini bildirib, lakin detalları açıqlamayıb.

Si və Tramp səfərin ikinci günündə Çjunnanhayda nahar ediblər.

Ağ Ev kompleksə yalnız məhdud sayda jurnalistin daxil olmasına icazə verildiyini açıqladı.

Səfərinin ikinci günündə Fox News-dan Şon Hanniti ilə müsahibəsində Tramp bildirib ki, Si Cinpin danışıqlar zamanı İrana hərbi texnika göndərməyəcəyinə söz verib.

Tramp deyib: “Lakin [Si] həmçinin bildirib ki, onlar oradan [İrandan] çoxlu neft əldə edirlər və bunu davam etdirmək istəyirlər”.

Tramp həmçinin Çinin ABŞ-dan neft və 200 Boeing təyyarəsi almağa razı olduğunu bildirib.

Bu məsələlərlə bağlı Pekin hökumətindən heç bir təsdiq gəlməyib.

Lakin Yaxın Şərqdəki münaqişəyə son qoymaq üçün “yorulmaz səylər” göstərildiyi qeyd edildi.

Çin dövlət televiziyasında yayımlanan açıqlamaya görə, Pekin “sülh danışıqlarına daha çox dəstək verəcəyinə və davamlı sülhə nail olmaqda konstruktiv rol oynayacağına” ümid etdiyini bildirib.

Bu açıqlama Donald Trampın “Fox News”a verdiyi açıqlamada İranla razılaşma ilə bağlı “artıq səbirli olmayacağını” bildirməsindən sonra yayılıb.

Pekinin Tehran rejimi ilə sıx əlaqələri var.

Çin İran neftinin ən böyük alıcısı və ticarət tərəfdaşıdır.

BBC-nin Çin müxbiri Laura Bicker bildirib ki, Tramp administrasiyası Pekinin bu təsirdən istifadə edərək Tehranı danışıqlar masasına gətirəcəyinə ümid edir.

Bikerin sözlərinə görə, Çin hökuməti səfər zamanı verdiyi açıqlamalarda ABŞ-ı İranla bağlı birbaşa tənqid etməkdən qəsdən yayınıb.

Si Cinpin: “Tayvan Çin-ABŞ münasibətlərində ən vacib məsələdir”

Çinin Tayvan məsələsində ABŞ-a təzyiq göstərib-göstərməyəcəyi də fərziyyə mövzusu idi.

Danışıqların son günündə Si Tayvanı “Çin-ABŞ münasibətlərində ən vacib məsələ” adlandırdı və buna görə də ABŞ ilə mümkün “münaqişə” barədə xəbərdarlıq etdi.

Si Cinpin bildirib ki, Tayvanın müstəqilliyi Tayvan boğazında sülhlə “uyğun deyil”.

Tayvanın Xarici İşlər Nazirliyi bu açıqlamalara 14 mayda cavab olaraq “regional sülh və sabitlik üçün yeganə riskin Pekin olduğunu” bildirən bir bəyanat yayıb.

Nazirlik həmçinin regional təhlükəsizlik və rifahı təmin etmək üçün ABŞ və digər ölkələrlə əməkdaşlığı davam etdirəcəyini əlavə edib.

Tramp səfəri zamanı Tayvanla bağlı müzakirələrin təfərrüatlarını açıqlamayıb.

BBC Asiya Biznes Müxbiri Suranjana Tewarinin sözlərinə görə, bu açıqlamalar Pekinin artıq Tayvanı ABŞ ilə iqtisadi münasibətlər üçün ilkin şərt kimi gördüyünü göstərir.