Həll prosesi üçün hüquqi müddət: “May ayında konkret addımlar gündəmdə ola bilər”

dairələrində Suriya Demokratik Qüvvələrinin (SDQ) vəziyyəti və İranla bağlı regional inkişaflar səbəbindən prosesin zaman-zaman yavaşladığı və buna görə də hüquqi addımların da təxirə salındığı müzakirə olunur.

Lakin hakim partiya daxilində Ərdoğanın son mesajlarından sonra “yeni mərhələyə keçid” gözləntiləri artıb.

AKP: “Bu dəfə ehtiyatlıyıq”

AKP rəsmiləri prosesdə ciddi bir çıxılmaz vəziyyətin olmadığına inanırlar.

Bəzi partiya rəsmiləri PKK-nın qismən geri çəkilmə və silahsızlaşdırma istiqamətində daha çox addım atdığını bildirirlər.

Rəsmilər partiya daxilində ehtiyatlı yanaşmanın 2015-ci ildə sülh prosesinin iflasının yaratdığı travmadan qaynaqlandığını söyləyərək, “Bu dəfə daha ehtiyatlı davranırıq” deyə əlavə ediblər.

AKP-nin məlumatına görə, təşkilat bəzi mağaraları boşaltmağa və bir çox yerdə ağır silahları təhvil verməyə başlasa da, proses istənilən tempdə irəliləmir.

Lakin partiya daxilində prosesdən geri çəkilməyəcəyini, əks halda nəticələrin bütün tərəflər üçün ağır olacağını bildirən şərhlər var.

Demokrat Partiyası: “Qanunlar olmadan irəliləyiş çətindir”

Prosesin ən vacib problemlərindən biri də qanunvericilik bazasının olmamasıdır.

DEM Partiyasının mənbələri vurğulayır ki, mövcud şəraitdə silahlarını yerə qoyan PKK üzvlərinin Türkiyəyə qayıtması qanuni olaraq mümkün deyil.

Partiya rəsmiləri deyirlər ki, “Simvolik silah yandırma mərasimində iştirak edən 30 nəfər Türkiyəyə qayıtmaq istəsə belə, heç bir hüquqi çərçivə olmadığı üçün həbsxanaya düşəcəklər. Bu vəziyyət prosesi irəli aparmayacaq, əksinə, mane olacaq”.

DEM Partiyası “təsdiq-yoxlama” tələbinin hüquqi tənzimləməyə mane olmamalı olduğunu iddia edir və bu tələbin icra bəndi ilə əlaqələndirilərək tətbiq edilə biləcəyini vurğulayır.

Parlament komissiyasının hesabatı hazırlandıqdan sonra AKP daxilində hakim fikir bu idi ki, qanunvericilik addımı yalnız təşkilatın tərksilah prosesini başa vurduqdan sonra atıla bilər.

Lakin yerlərdən gələn məlumatlar, MHP lideri Baxçelinin prosesi sürətləndirmək çağırışları və prezident Ərdoğanın son açıqlamaları “əlaqəli iş” variantını vurğulayıb.

Bəzi AKP üzvləri hüquqi addımların təxirə salınmasının prosesi sabotaj edə biləcəyinə işarə edərək, “Qanunu qəbul edəcəyik, amma onu şərti olaraq qəbul edəcəyik. Deyəcəyik ki, ‘Silahlarını yerə qoyan təşkilat üzvləri bu hüquqlardan faydalanacaqlar'” şərhini verdilər.

MHP (Milli Hərəkat Partiyası) da oxşar mövqe tutur və “son terrorçu silahını yerə qoymalıdır” kimi sərt bir şərt əvəzinə, hadisələrin gedişatından asılı olaraq addımlar atıla biləcəyini irəli sürür.

DEM Partiyası: “Bu, Dəmirtaşın azadlığa buraxılması üçün yol açır və 100 mindən çox iş ləğv edilə bilər”

Təklif olunan tənzimləmənin təkcə təşkilat üzvlərinə deyil, həm də Türkiyədəki məhkəmə proseslərinə təsir edəcəyi gözlənilir.

DEM Partiyasının mənbələrinə görə, potensial düzəliş təşkilata üzvlük və təbliğat ittihamları ilə açılmış çoxsaylı sənədləri də əhatə edəcək.

PKK üzvlüyü təbliğatı kimi cinayətlərlə bağlı hazırda 70.000 araşdırma və 40.000-dən çox məhkəmə prosesinin aparıldığını qeyd edən DEM Partiyasının rəhbərinə görə, “Mütəşəkkil cinayətkarlıqla bağlı qaydalar qüvvəyə minərsə, Səlahəddin Dəmirtaş və digər siyasi məhbuslara qarşı ittihamlar ləğv ediləcək və onların azadlığa buraxılması üçün yol açılacaq”.

Payızda qurultay keçirmək qərarına gələn DEM Partiyası bildirir ki, yeni qanun qurultaydan əvvəl qəbul edilərsə, Türkiyəyə qayıdan partiya üzvləri və ya həbsdən azad edilən siyasətçilər partiya sıralarında vəzifə tuta bilərlər.

Lakin tərəflər arasında hüquqi tənzimləmənin əhatə dairəsi ilə bağlı fikir ayrılıqları mövcuddur.

DEM Partiyası, üzv və ya lider olmasından asılı olmayaraq, PKK-nın bütün üzvlərinin Türkiyəyə qayıtmalarına icazə verilməli və siyasi arenanın onlar üçün açılmalı olduğunu iddia edir. Onlar həmçinin PKK üzvlərinə qarşı işlərin, “cinayətlərdə iştirak edib-etməmələrindən” asılı olmayaraq, şərti azadlığa buraxılma sistemi vasitəsilə ləğv edilməsini müdafiə edirlər.

Öcalanın iş şəraitinin “ev dustaqlığı” kimi tənzimləmələrlə yaxşılaşdırılması və ona ümid etmək hüququ verilməsi də DEM Partiyasının digər tələbləri arasındadır.

Digər tərəfdən, AKP bunları “maksimalist tələblər” kimi təsvir edir.

Hökumət tərəfindən üzərində işlənən layihədə “cinayətdə iştirak edənlər” və “iştirak etməyənlər” arasındakı fərq vurğulanır.

Buna görə də, silahlarını yerə qoyan və cinayətkar fəaliyyətlə məşğul olmayan PKK üzvləri ilə bağlı istintaqlar dayandırıla və təşkilat üzvlərinə verilən cəzalar azaldıla bilər.

Lakin silahlı aksiyalarda iştirak etdiyi müəyyən edilən şəxslər törətdikləri cinayətlərə görə məsuliyyətə cəlb olunmağa davam edəcəklər.

600 üzvdən ibarət Parlamentdə AKP-nin hazırda 275, MHP-nin isə 46 millət vəkili var.

AKP və MHP-nin parlamentdə tutduğu yerlərin ümumi sayı bu hüquqi qaydaları təkbaşına qəbul etmək üçün kifayətdir.

Lakin bildirilir ki, hakim blok qanunu müxalifətin, xüsusən də 56 millət vəkili olan DEM Partiyasının mümkün qədər geniş dəstəyi ilə qəbul etmək üçün güzəştə gedəcək ki, proses cəmiyyətin bütün təbəqələri tərəfindən qəbul edilsin.
(BBC.News)