Prezident Ərdoğan Yerevandan dəvət alıb

Ərdoğanın İrəvanda keçiriləcək görüşdə iştirak edib-etməyəcəyi ilə bağlı Türkiyədən hələlik rəsmi açıqlama verilməyib.

Aİ rəsmisi bildirib ki, “Ərdoğanın iştirak edib-etməyəcəyini demək hələ tezdir. İştirakçıların siyahısı hələlik qəti deyil. İştirakçıların sayı ilə bağlı vəziyyət yaxın günlərdə aydınlaşacaq”.

Əgər Ərdoğan Yerevan sammitinə qatılmazsa, Türkiyə təmsil olunmayacaq.

Qaydalara görə, iclasda yalnız dövlət və hökumət başçıları iştirak edə bilər.

Nazirlik və ya daha aşağı səviyyədə təmsilçilik qəbul edilmir.

Görüş Türkiyə ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində addımların atıldığı bir dövrə təsadüf etməsi ilə diqqət çəkir.

İki ölkə arasında tam normallaşmanı dəstəkləyən Aİ hesab edir ki, “Ermənistan-Türkiyə normallaşma prosesindəki bu sabit impuls regionda kök salan daha geniş müsbət dinamikanı əks etdirir”.

Aİ-yə görə, bu dinamika davamlı sülh və sabitlik üçün vacibdir.

Kim dəvətlidir?

AST görüşü üçün 48 ölkənin dövlət və hökumət başçılarına dəvətnamələr göndərilib.

27 Aİ üzv dövlətinin hamısının qatılacağı gözlənilən görüşə Ermənistan ev sahibliyi edəcək.

Görüşə Türkiyə ilə yanaşı, Albaniya, Andorra, Azərbaycan, Bosniya və Herseqovina, Gürcüstan, Birləşmiş Krallıq, İsveçrə, İslandiya, Monteneqro, Kosovo, Şimali Makedoniya, Lixtenşteyn, Moldova, Monako, Norveç, San Marino, Serbiya və Ukrayna da dəvət olunub.

Bu görüşün ən diqqətəlayiq tərəfi ilk dəfə olaraq Avropa qitəsində yerləşməyən bir ölkədən bir liderin dəvət olunmasıdır.

Son zamanlar ABŞ ilə münasibətlər və beynəlxalq nizamla bağlı açıqlamaları ilə diqqət çəkən Kanadanın Baş naziri Mark Karni də iştirakçılar arasında olacaq.

Karninin dəvətini elan edən sosial media mesajında ​​Kosta bildirib ki, “Avropa və Kanada sadəcə eyni düşüncəli tərəfdaşlar deyil; birlikdə sülhü, ortaq rifahı və çoxtərəfliliyi müdafiə etmək üçün qlobal ittifaq qururuq”.

Lakin Rusiya və Belarus mövcud şəraitə görə hazırda yarışdan kənarda qalıblar.

AST niyə yaradıldı?

AST 2022-ci ildə Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun təşəbbüsü ilə yaradılıb.

Əslində, bu, o vaxtkı Fransa prezidenti Fransua Mitteranın 1989-cu ildə irəli sürdüyü “konfederativ Avropa” təklifinə əsaslanır.

AST, Aİ-nin genişlənmə həvəsinin ən aşağı, üzv olmaq istəyən ölkələrin sayının isə ən yüksək olduğu bir vaxtda yaradılıb.

Genişlənmə prosesində olan ölkələrin üzvlüyü gözləyərkən AB-dən uzaqlaşmasının qarşısını almaq bu platformanın yaradılmasının əsas səbəblərindən biri idi.

AST, AB üzvlüyündən asılı olmayaraq düşünülmüş bir layihədir.

Aİ qarşılıqlı maraq doğuran sahələrdə onun məqsədlərini, dəyərlərini və prinsiplərini bölüşən demokratik ölkələrlə daha dərin əməkdaşlıq, dialoq və koordinasiya qurmağı hədəfləyir.

Siyasət, təhlükəsizlik, miqrasiya, enerji, nəqliyyat, investisiya və insanların sərbəst hərəkəti AST-də müzakirə olunan mövzular arasındadır.

AST, geniş coğrafi ərazidən olan liderlərə müxtəlif məsələlər üzrə fikir mübadiləsi aparmağa imkan verən və əlaqələr zəncirini asanlaşdıran qeyri-rəsmi platforma kimi seçilir.

Aİ liderləri tez-tez və müntəzəm olaraq görüşsələr də, bunun digər ölkələrin liderləri üçün belə olmaması AST-yə “strateji görüş” ölçüsü əlavə edir.

İştirakçıların çoxluğu və bəzi ölkələr arasında əhəmiyyətli problemlərin mövcudluğu AST üçün çevik institusional çərçivənin yaradılmasını zəruri edir.

AST-nin oxşar təşkilatlar və platformalarla üst-üstə düşməməsini təmin etmək üçün xüsusi səylər göstərilir.

Strasburqda yerləşən Avropa Şurası (AŞ) və Vyanada yerləşən Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatı (ATƏT) Avropa ölkələrini tək bir dam altında bir araya gətirən vahid bir struktur təşkil edir.

AST bu təşkilatların təsirli olmadığı sahələrdə təsirli olmaq üçün çalışır.

Aİ iclasın onun himayəsi altında keçirildiyi təəssüratını yaratmaqdan çəkinmək və bütün iştirakçıların özlərini bərabər hiss etmələrini təmin etmək üçün əvvəldən səy göstərib.

AST iclasları ildə iki dəfə keçirilir.

Rotasiya sistemi ilə təşkil edilən görüş üçün bir dəfə Aİ ölkəsi, bir dəfə isə Aİ üzvü olmayan ölkə seçilir.

AST-nin Yerevandan sonrakı növbəti görüşü 2026-cı ilin noyabr ayında İrlandiyada keçiriləcək.

(BBC.News)