Trumpın İranla razılaşma üçün əsas şərtləri
ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla bağlanmış müqavilənin bir hissəsi olaraq region ölkələrinin İsrail ilə münasibətlərini normallaşdırmalı olduğunu iddia edib.
Tramp Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Pakistan, Türkiyə, Misir və İordaniyanın İbrahim Sazişini imzalamasının vacibliyini vurğuladı.
İbrahim Sazişləri 15 sentyabr 2020-ci ildə, Trampın birinci müddəti ərzində imzalanıb. Bəhreyn və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri bu sazişlər çərçivəsində İsrail ilə münasibətləri normallaşdırıb. Daha sonra Sudan, Mərakeş və Qazaxıstan imzalayanlara qoşulub.
Tramp 25 mayda verdiyi tvitdə yazıb: “ABŞ-ın bu çox mürəkkəb tapmacanı bir yerə toplamaq üçün gördüyü bütün işlərdən sonra, bütün bu ölkələrin ən azı eyni vaxtda İbrahim Sazişlərini imzalaması məcburi olmalıdır”.
Tramp mayın 24-də İranla müharibəyə son qoymaq səylərini bu ölkələrin liderləri ilə müzakirə etdiyini bildirib.
“Məsləhətləşmə aparılan ölkələr Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (artıq üzvdür!), Qətər, Pakistan, Türkiyə, Misir, İordaniya və Bəhreyn (artıq üzvdür!) idi”, – deyə o bildirib.
Tramp bildirib ki, “Bir və ya iki ölkənin iştirak etməmək üçün səbəbi ola bilər və bu, qəbul ediləcək”. O əlavə edib ki, əksər ölkələr İbrahim Sazişlərini imzalamaqla İranla müqaviləni “daha tarixi bir hadisəyə çevirməyə hazır, istəkli və qadir” olmalıdırlar
Reuters xəbər agentliyi Pakistanın təklifi rədd etdiyini və İsrail və ya digər ölkələrdən heç bir açıqlama verilmədiyini bildirib.
Regional ölkələrlə İsrail arasında münasibətləri normallaşdırmağı hədəfləyən İbrahim Sazişləri, xüsusən də Qəzza müharibəsindən sonra daha da qeyri-müəyyən hala gəldi.
Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər kimi Körfəz ölkələri müstəqil Fələstin dövləti qurulmayana qədər İsrail ilə münasibətləri normallaşdırmayacaqlarını iddia edirlər.
Türkiyə-İsrail münasibətləri
Türkiyə İsrail dövlətini 1949-cu ildə, yəni onun yaranmasından bir il sonra tanıyıb.
Türkiyə və İsrail o vaxtdan bəri, yüksəlişli və enişli dövrlərə baxmayaraq, diplomatik münasibətləri qoruyub saxlamış və xüsusilə 1990-cı illərdə təhlükəsizlik məsələləri üzrə əməkdaşlıq müqavilələri imzalamışlar.
2010-cu ildə baş verən Mavi Mərmərə hadisəsindən bəri ümumiyyətlə gərgin olan ikitərəfli münasibətlər, İsrailin 7 oktyabr 2023-cü ildə Qəzzada hərbi əməliyyatla HƏMAS-ın hücumuna cavab verməsindən sonra ən aşağı nöqtəyə çatdı.
Türkiyə səfirini geri çağırsa da, Qüdsdəki səfirliyini bağlamadı.
Türkiyə bəyan edir ki, İsrail fələstinlilərə qarşı hərbi əməliyyatları dayandırarsa, tam atəşkəs razılığı əldə olunarsa və xüsusilə Qəzzada mülki şəxslərin həyat şəraitini yaxşılaşdırmaq üçün addımlar atılarsa, İsrail ilə münasibətlərin normallaşma prosesinə başlaya bilər.
Ərdoğan İran və Pakistan liderləri ilə görüşüb.
Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan 26 may çərşənbə axşamı günü İran və Pakistan liderləri ilə telefonla danışıb.
Prezident Aparatının açıqlamasında bildirilir ki, İran prezidenti Məsud Pəzəkyan və Pakistanın baş naziri Şahbaz Şərif ilə ayrı-ayrı görüşlərdə ikitərəfli münasibətlər, regional və qlobal inkişaflar müzakirə olunub.
Türkiyə, danışıqların müsbət nəticələnməsi üçün bütün mümkün dəstəyi verməyə davam edəcəyini bildirib.
İranla razılaşma yaxınlaşırmı?
May ayının son həftəsində İran hökuməti ilə ABŞ arasında razılaşmanın əldə olunmasına yaxın olduğuna dair gözləntilər yaranmışdı.
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio hətta 25 may bazar ertəsi günü razılığa gəlinə biləcəyini də bildirib.
Tehran davam edən danışıqlarda müəyyən irəliləyişlərin əldə olunduğunu təsdiqlədi, lakin razılaşmanın dərhal imzalanmaq üçün hələ kifayət qədər yaxın olmadığını bildirdi.
ABŞ ordusu 26 mayda İranın cənubunda raket obyektlərini və mina yerləşdirməyə çalışan qayıqları hədəf alan yeni hücumlar başlatdığını açıqladı.
İran Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ ordusunu atəşkəsi “ciddi şəkildə pozmaqda” günahlandırdı.
(BBC.News)