İsrailin 2025-ci ilin dekabr ayında rəsmi olaraq tanıdığı Somaliland da təxminən eyni vaxtda İbrahim Sazişlərinə qoşulacağını açıqlayıb.

İsrail Somalidən birtərəfli şəkildə müstəqillik elan edən Somalilandın rəsmi olaraq tanıdığı yeganə ölkədir. Bununla belə, Somaliland bir sıra digər ölkələrlə faktiki olaraq siyasi və diplomatik əlaqələr saxlayır.

 

Müqavilədə nə deyilir?

ABŞ Dövlət Departamentinin veb saytında dərc olunmuş İbrahim Sazişləri Bəyannaməsində Yaxın Şərqdə “sülhün qorunması və möhkəmləndirilməsi” vurğulanır.

Bu müqavilələrin tərəfləri “dinlərarası və mədəniyyətlərarası dialoqu təşviq etmək” və imza atan dövlətlər arasında “dostluq münasibətlərini inkişaf etdirmək” öhdəliyini götürürlər.

Mətndə deyilir: “Biz bu dünyanı irqindən, etiqadından və etnik mənsubiyyətindən asılı olmayaraq hər kəsin ləyaqətlə və ümidlə yaşaya biləcəyi bir məkana çevirmək üçün bütün fərdlərə qarşı tolerantlıq və hörmət istəyirik.”

Həmçinin qeyd olunur ki, “Biz Yaxın Şərq və dünyanın qalan hissəsi üçün sülh, təhlükəsizlik və rifah vizyonunu həyata keçiririk”.

“İbrahim Əhdləri” adı, “İbrahim dinləri” kimi tanınan yəhudilik, xristianlıq və İslamın ortaq mənşəyini vurğulamaq üçün seçilmişdir.

Sazişi imzalayan ölkələrin əksəriyyəti üç dinin yarandığı və yayıldığı bölgədə yerləşir.

İbrahim Sazişləri ABŞ-ın İsrail və ərəb dövlətləri arasında münasibətləri normallaşdırmaq üçün atdığı addımların davamı kimi qəbul edilir.

Bəzi ekspertlər qeyd edirlər ki, İbrahim Sazişlərini imzalayan İsrail və sünni ərəb dövlətləri şiə əksəriyyəti olan İranla regional rəqabətdədirlər.

Təsirləri nə idi?

İbrahim Sazişləri bəyannaməsi dini və mədəni əməkdaşlığa yönəlsə də, siyasi əməkdaşlıq da bu təşəbbüsün vacib elementidir.

İsrail və ərəb dövlətləri arasında diplomatik normallaşmanın qarşısındakı ən böyük maneələrdən biri də Fələstin məsələsinə yanaşmadır.

HƏMAS-ın 7 oktyabr 2023-cü il hücumlarından əvvəl müqavilələri imzalayan BƏƏ, İsrail ilə münasibətlərin normallaşdırılması müqabilində İsrailin işğal olunmuş Qərb Sahilini ilhaq etməyəcəyini şərtləndirmişdi.

Bu kontekstdə İsrail-Fələstin məsələsinin iki dövlətli həllinin dəstəklənməsinin vacibliyi vurğulandı.

Lakin HƏMAS-ın hücumları və İsrailin Qəzzada keçirdiyi hərbi əməliyyatlar İsrail ilə qonşuları arasında gərginliyi artırıb.

Baş nazir Benyamin Netanyahu belə bir hücumdan sonra Fələstin Dövlətinin rəsmi olaraq tanınmasının “terrorizmi mükafatlandırmaq” olacağını bildirib.

ABŞ-ın 2020-ci ildən bəri İbrahim Sazişlərinə qoşulmaq üçün təzyiq göstərdiyi Səudiyyə Ərəbistanı da İsrailin Fələstinlilərə yanaşması səbəbindən diplomatik normallaşmanı gecikdirir.

Qərb sahili ilə həmsərhəd olan İordaniya da hələ İbrahim Sazişlərinə qoşulmayıb.

Lakin İordaniya 1994-cü ildə İsrail ilə sülh müqaviləsi imzaladı.

Eynilə, İsrailin digər qonşusu Misir də İbrahim Sazişlərinin tərəfi deyil.

Qahirənin 1979-cu ildə İsrail ilə imzalanmış ayrıca bir sülh müqaviləsi var.

İsrailin şimal qonşuları olan Livan və Suriya da müqavilələrin tərəfi deyil. Hər iki ölkənin cənub bölgələrinin bir hissəsi faktiki olaraq İsrail işğalı altındadır.

(BBC.News)